The Neurobiological Cascade of Human Function

An Applied Human Regulation Model of State, Identity, and Action

Author: Christos Koumaradios, PhD

Abstract

Contemporary psychological and therapeutic models often assume that human behavior is driven primarily by cognition or emotion. However, applied observations in trauma, chronic stress, and executive inhibition consistently demonstrate that higher-order functions frequently fail despite intact insight or motivation. This paper introduces the Neurobiological Cascade of Human Function, an applied human regulation model proposing that human functioning unfolds as a bottom-up cascade: State → Voice → Body → Identity → Action → Emotion → Thought.

The model positions State—defined as the pre-cognitive organization of the autonomic nervous system, safety–threat appraisal, primal instincts, and sensory integration—as the core regulator of all downstream functions. We argue that when State is dysregulated, access to volitional action, emotional processing, and cognitive flexibility collapses, rendering top-down cognitive approaches insufficient.

By integrating findings from polyvagal theory, interoception research, threat circuitry, and executive inhibition, this paper presents a functionally grounded framework for understanding freeze responses, procrastination, identity constriction, and the limitations of cognition-first models in applied settings.

Keywords: autonomic nervous system, state regulation, freeze response, interoception, executive inhibition, trauma, identity, action inhibition

1. Introduction

Traditional psychological models often conceptualize human behavior as a linear sequence driven by cognition: thoughts generate emotions, which then guide behavior. While useful in regulated contexts, this assumption fails to explain a central applied paradox: individuals frequently know what to do, want to act, and yet remain unable to move, decide, or engage.

This paradox is especially evident in trauma-related conditions, chronic stress, burnout, and persistent procrastination, where insight does not translate into action. Neurobiological research increasingly demonstrates that under conditions of perceived threat, the nervous system prioritizes survival over cognition, reorganizing perception, motor output, and identity before conscious thought becomes available.

The present paper proposes an applied human regulation model, reframing behavior not as a product of choice alone, but as an emergent outcome of neurobiological organization. Human functioning is conceptualized as a cascade, in which downstream processes depend entirely on the integrity of upstream regulation.

2. The Neurobiological Cascade Model

2.1 Overview of the Cascade

The model describes human functioning as a sequential but non-linear cascade:

State → Voice → Body → Identity → Action → Emotion → Thought

Each stage is dependent on the stability and accessibility of the preceding one. Importantly, this is not a sequence of ideas, but a hierarchy of neurobiological availability.

2.2 Stage 1: State - The Pre-Cognitive Core

State refers to the organism’s foundational neurobiological condition and includes:

• Autonomic nervous system organization
• Safety versus threat appraisal
• Ventral vagal, sympathetic, or dorsal vagal dominance
• Primal survival instincts (fight, flight, freeze, submit)
• Sensory integration via interoception and proprioception

At this level, there is no reflective thought and no deliberate choice. The system operates through rapid subcortical evaluations designed for survival efficiency.

When threat dominates, executive resources are inhibited, prioritizing reflexive responses over exploratory or relational behavior. This explains why decision-making becomes unavailable when primary instincts take control.

Core principle:

If State is dysregulated, higher-order functions lose access.

2.3 Stage 2: Voice - The First External Marker of State

Voice represents the earliest outward expression of State. Changes in tone, rhythm, volume, and breath coordination occur before conscious awareness of emotion or thought.

In regulated states, voice is:

• Prosodic
• Flexible
• Breath-supported

In freeze or threat-dominant states, voice often becomes:

• Flat or monotonic
• Pressured or fragmented
• Reduced in volume or withdrawn

Because vocal output is tightly coupled with autonomic regulation, voice serves as an early indicator of nervous system state rather than merely a communication style.

2.4 Stage 3: Body - The Field of Experience

The body is where State becomes lived experience. Dysregulation commonly manifests as:

• Muscular tension or collapse
• Numbness or dissociation
• Loss of micro-movement and fluidity
• Postural rigidity or immobility

Without bodily availability, emotional processing and agency are compromised. The body does not merely express regulation; it is the medium through which regulation is enacted.

A key applied implication is that purely verbal or cognitive approaches may fail when bodily access is restricted.

2.5 Stage 4: Identity - State-Dependent Self-Organization

Within this applied human regulation model, identity is not treated as a fixed construct, but as state-dependent self-organization, defined as:

“Who I am when my nervous system is organized in this way.”

Under regulated conditions, identity remains flexible, expansive, and relational. Under threat or freeze, identity narrows into survival-based configurations or trauma-linked self-organizations, such as hyper-independence, people-pleasing, invisibility, or perfectionism.

These identity configurations are not maladaptive beliefs to be corrected, but adaptive organizations emerging under constrained neurobiological conditions.

2.6 Stage 5: Action - Movement or Inhibition

Action depends on the integrity of all preceding stages. When State, Voice, Body, and Identity are compromised, action frequently becomes neurologically inhibited rather than consciously avoided.

This inhibition presents as:

• Procrastination
• Avoidance
• Inability to initiate tasks
• Sudden collapse of motivation

Crucially, this reflects not a failure of willpower, but a functional inhibition mediated by threat-related neural circuitry.

2.7 Stage 6: Emotion - Delayed Affective Output

Emotion emerges as a downstream signal, not a primary cause. In freeze-dominant states, emotional experience may be blunted, absent, or delayed. Alternatively, emotions may surface abruptly once partial regulation is restored.

This reframes emotional numbness not as repression, but as reduced access due to autonomic and bodily constraints.

2.8 Stage 7: Thought - Post-Hoc Meaning-Making

Thought appears last in the cascade. Cognition attempts to interpret events that have already unfolded at subcortical, autonomic, and somatic levels.

In dysregulated states, cognition often shifts toward:

• Self-blame
• Rumination
• Hyper-analysis
• Illusory control strategies

These cognitive patterns are not the origin of dysfunction, but compensatory attempts to restore coherence when action and embodiment are unavailable.

3. Applied Implications

3.1 Why Cognitive Approaches Fail in Freeze States

When State is dominated by threat or dorsal shutdown, cognitive strategies cannot effectively access executive pathways. This explains why insight-oriented or cognition-first approaches frequently plateau in trauma-related and chronic stress conditions.

3.2 Regulation Must Begin at the State Level

Effective intervention must prioritize:

• Autonomic regulation
• Sensory re-engagement
• Voice and breath patterns
• Bodily availability

Only once these foundational levels are restored can identity flexibility, action capacity, emotional access, and cognitive clarity reliably emerge.

3.3 Reframing Procrastination and Inaction

Within this model, procrastination is understood as state-dependent action inhibition, not as laziness or resistance. This reframing reduces shame and redirects focus toward regulation rather than motivation.

4. Conclusion

The Neurobiological Cascade of Human Function presents a coherent applied human regulation model for understanding why human functioning collapses under threat despite intact cognition. By repositioning State as the primary determinant of access to identity, action, emotion, and thought, the model bridges neuroscience and applied human functioning.

Rather than asking “Why doesn’t the person try harder?”, this framework asks:

“Which level of the cascade has lost access?”

Meaningful change, therefore, must begin where function begins: at the level of State.

References

1. Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory. Norton.
2. LeDoux, J. E. (2012). Rethinking the emotional brain. Neuron, 73(4), 653–676.
3. Craig, A. D. (2009). How do you feel? Interoception and the sense of the physiological condition of the body. Nature Reviews Neuroscience, 10(1), 59–70.
4. Thayer, J. F., & Lane, R. D. (2000). A model of neurovisceral integration. Biological Psychology, 74(2), 45–65.
5. van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score. Viking.
6. Arnsten, A. F. T. (2009). Stress signalling pathways that impair prefrontal cortex structure and function. Nature Reviews Neuroscience, 10(6), 410–422.
7. Schore, A. N. (2012). The Science of the Art of Psychotherapy. Norton.
8. Paulus, M. P., & Stein, M. B. (2010). Interoception in anxiety and depression. Brain Structure and Function, 214(5–6), 451–463.
9. Lanius, R. A., et al. (2010). The neurobiology of dissociation. Journal of Trauma & Dissociation, 11(4), 437–457.

Περίληψη (Abstract)

Τα σύγχρονα ψυχολογικά και θεραπευτικά μοντέλα συχνά υποθέτουν ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά καθοδηγείται πρωτίστως από τη γνωσιακή επεξεργασία ή το συναίσθημα. Ωστόσο, εφαρμοσμένες παρατηρήσεις σε πλαίσια τραύματος, χρόνιου στρες και εκτελεστικής αναστολής δείχνουν σταθερά ότι οι ανώτερες λειτουργίες αποτυγχάνουν, ακόμη και όταν η επίγνωση και το κίνητρο παραμένουν ακέραια. Το παρόν άρθρο εισάγει τον Νευροβιολογικό ''Καταρράκτη'' Ανθρώπινης Λειτουργίας, ένα μοντέλο εφαρμοσμένης ανθρώπινης ρύθμισης, το οποίο προτείνει ότι η ανθρώπινη λειτουργία αναπτύσσεται ως ένας καταρράκτης από κάτω προς τα πάνω:
State → Voice → Body → Identity → Action → Emotion → Thought.

Το μοντέλο τοποθετεί το State οριζόμενο ως η προ-γνωσιακή οργάνωση του αυτόνομου νευρικού συστήματος, η εκτίμηση ασφάλειας–απειλής, τα πρωτογενή ένστικτα και η αισθητηριακή ολοκλήρωση ως τον κεντρικό ρυθμιστή όλων των κατώτερων και ανώτερων λειτουργιών. Υποστηρίζουμε ότι όταν το State απορρυθμίζεται, η πρόσβαση στη βουλητική δράση, την συναισθηματική επεξεργασία και τη γνωσιακή ευελιξία καταρρέει, καθιστώντας τις top-down γνωσιακές προσεγγίσεις ανεπαρκείς.

Ενσωματώνοντας ευρήματα από τη θεωρία του polyvagal, την έρευνα της interoception, τα κυκλώματα απειλής και την εκτελεστική αναστολή, το άρθρο παρουσιάζει ένα λειτουργικά θεμελιωμένο πλαίσιο κατανόησης του freeze, της αναβλητικότητας, της συρρίκνωσης της ταυτότητας και των περιορισμών των γνωσιοκεντρικών μοντέλων σε εφαρμοσμένα πλαίσια.

Λέξεις-κλειδιά: αυτόνομο νευρικό σύστημα, ρύθμιση κατάστασης, freeze response, interoception, εκτελεστική αναστολή, τραύμα, ταυτότητα, αναστολή δράσης

1. Εισαγωγή

Τα παραδοσιακά ψυχολογικά μοντέλα συχνά αντιλαμβάνονται την ανθρώπινη συμπεριφορά ως μια γραμμική ακολουθία που καθοδηγείται από τη σκέψη: οι σκέψεις παράγουν συναισθήματα, τα οποία με τη σειρά τους κατευθύνουν τη συμπεριφορά. Αν και αυτή η υπόθεση είναι λειτουργική σε συνθήκες ρύθμισης, αποτυγχάνει να εξηγήσει ένα κεντρικό εφαρμοσμένο παράδοξο: οι άνθρωποι συχνά γνωρίζουν τι πρέπει να κάνουν, θέλουν να δράσουν, και παρ’ όλα αυτά αδυνατούν να κινηθούν, να αποφασίσουν ή να εμπλακούν.

Το παράδοξο αυτό είναι ιδιαίτερα εμφανές σε καταστάσεις που σχετίζονται με τραύμα, χρόνιο στρες, burnout και επίμονη αναβλητικότητα, όπου η επίγνωση δεν μεταφράζεται σε πράξη. Η σύγχρονη νευροβιολογική έρευνα δείχνει ολοένα και περισσότερο ότι υπό συνθήκες αντιληπτής απειλής, το νευρικό σύστημα δίνει προτεραιότητα στην επιβίωση έναντι της γνωσιακής επεξεργασίας, αναδιοργανώνοντας την αντίληψη, την κινητική έξοδο και την ταυτότητα πριν καταστεί διαθέσιμη η συνειδητή σκέψη.

Το παρόν άρθρο προτείνει ένα μοντέλο εφαρμοσμένης ανθρώπινης ρύθμισης, επαναπλαισιώνοντας τη συμπεριφορά όχι ως προϊόν απλής επιλογής, αλλά ως αναδυόμενο αποτέλεσμα της νευροβιολογικής οργάνωσης. Η ανθρώπινη λειτουργία νοείται ως καταρράκτης, όπου οι κατώτερες διεργασίες καθορίζουν πλήρως την πρόσβαση στις ανώτερες.

2. Το Μοντέλο του Νευροβιολογικού Καταρράκτη

2.1 Επισκόπηση του ''Καταρράκτη''

Το μοντέλο περιγράφει την ανθρώπινη λειτουργία ως μια διαδοχική αλλά μη γραμμική αλληλουχία:

State → Voice → Body → Identity → Action → Emotion → Thought

Κάθε στάδιο εξαρτάται από τη σταθερότητα και τη διαθεσιμότητα του προηγούμενου. Σημαντικό είναι ότι δεν πρόκειται για αλληλουχία ιδεών, αλλά για ιεραρχία νευροβιολογικής προσβασιμότητας.

2.2 Στάδιο 1: State - Ο Προ-Γνωσιακός Πυρήνας

Το State αναφέρεται στη θεμελιώδη νευροβιολογική κατάσταση του οργανισμού και περιλαμβάνει:

• την οργάνωση του αυτόνομου νευρικού συστήματος
• την εκτίμηση ασφάλειας έναντι απειλής
• την κυριαρχία ventral vagal, συμπαθητικού ή dorsal vagal συστήματος
• τα πρωτογενή ένστικτα επιβίωσης (fight, flight, freeze, submit)
• την αισθητηριακή ολοκλήρωση μέσω interoception και proprioception

Σε αυτό το επίπεδο δεν υπάρχει αναστοχαστική σκέψη ούτε εκούσια επιλογή. Το σύστημα λειτουργεί μέσω ταχέων υποφλοιωδών αξιολογήσεων που έχουν σχεδιαστεί για αποτελεσματικότητα επιβίωσης.

Όταν κυριαρχεί η απειλή, οι εκτελεστικοί πόροι αναστέλλονται, δίνοντας προτεραιότητα σε αντανακλαστικές αντιδράσεις αντί για διερευνητική ή σχεσιακή συμπεριφορά.

Βασική αρχή:

Όταν το State απορρυθμίζεται, οι ανώτερες λειτουργίες χάνουν πρόσβαση.

2.3 Στάδιο 2: Voice - Ο Πρώτος Εξωτερικός Δείκτης του State

Η φωνή αποτελεί την πιο πρώιμη εξωτερική έκφραση του State. Αλλαγές στον τόνο, τον ρυθμό, την ένταση και τον συγχρονισμό με την αναπνοή εμφανίζονται πριν τη συνειδητή επίγνωση συναισθήματος ή σκέψης.

Σε ρυθμισμένες καταστάσεις, η φωνή είναι:

• προσωδιακή
• ευέλικτη
• υποστηριζόμενη από την αναπνοή

Σε καταστάσεις freeze ή κυριαρχίας απειλής, η φωνή συχνά γίνεται:

• επίπεδη ή μονότονη
• πιεσμένη ή κατακερματισμένη
• χαμηλής έντασης ή αποσυρμένη

Λόγω της στενής σύνδεσης της φωνής με την αυτόνομη ρύθμιση, λειτουργεί ως πρώιμος δείκτης της κατάστασης του νευρικού συστήματος και όχι απλώς ως στυλ επικοινωνίας.

2.4 Στάδιο 3: Body - Το Πεδίο της Βιωμένης Εμπειρίας

Το σώμα είναι το πεδίο όπου το State μετατρέπεται σε βιωμένη εμπειρία. Η απορρύθμιση εκδηλώνεται συχνά ως:

• μυϊκή ένταση ή κατάρρευση
• μούδιασμα ή αποσύνδεση
• απώλεια μικρο-κίνησης και ροής
• στάση ακαμψίας ή ακινησίας

Χωρίς σωματική διαθεσιμότητα, η συναισθηματική επεξεργασία και η αίσθηση agency περιορίζονται. Το σώμα δεν εκφράζει απλώς τη ρύθμιση — αποτελεί το μέσο μέσω του οποίου αυτή πραγματοποιείται.

Μια κρίσιμη εφαρμοσμένη συνέπεια είναι ότι καθαρά λεκτικές ή γνωσιακές παρεμβάσεις συχνά αποτυγχάνουν όταν η σωματική πρόσβαση είναι περιορισμένη.

2.5 Στάδιο 4: Identity - Κατάσταση-Εξαρτώμενη Οργάνωση του Εαυτού

Στο παρόν μοντέλο, η ταυτότητα δεν αντιμετωπίζεται ως σταθερή δομή, αλλά ως κατάσταση-εξαρτώμενη αυτο-οργάνωση, η οποία ορίζεται ως:

«Ποιος είμαι όταν το νευρικό μου σύστημα λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο».

Σε συνθήκες ρύθμισης, η ταυτότητα παραμένει ευέλικτη, διευρυμένη και σχεσιακή. Υπό απειλή ή freeze, η ταυτότητα συρρικνώνεται σε μορφές επιβίωσης ή τραυματο-συνδεδεμένες οργανώσεις, όπως υπερ-αυτονομία, people-pleasing, αορατότητα ή τελειοθηρία.

Οι διαμορφώσεις αυτές δεν αποτελούν δυσλειτουργικές πεποιθήσεις προς διόρθωση, αλλά προσαρμοστικές οργανώσεις που αναδύονται υπό περιορισμένες νευροβιολογικές συνθήκες.

2.6 Στάδιο 5: Action - Κίνηση ή Αναστολή

Η δράση εξαρτάται από την ακεραιότητα όλων των προηγούμενων σταδίων. Όταν το State, η Voice, το Body και η Identity έχουν διαταραχθεί, η δράση συχνά καθίσταται νευρολογικά ανασταλμένη και όχι συνειδητά αποφεύγουσα.

Η αναστολή αυτή εκδηλώνεται ως:

• αναβλητικότητα
• αποφυγή
• αδυναμία έναρξης έργων
• αιφνίδια κατάρρευση κινήτρου

Καθοριστικό είναι ότι αυτό δεν αντανακλά έλλειψη θέλησης, αλλά λειτουργική αναστολή που μεσολαβείται από κυκλώματα απειλής.

2.7 Στάδιο 6: Emotion - Καθυστερημένη Συναισθηματική Έξοδος

Το συναίσθημα αναδύεται ως downstream σήμα και όχι ως πρωτογενής αιτία. Σε καταστάσεις κυριαρχίας freeze, η συναισθηματική εμπειρία μπορεί να είναι αμβλυμένη, απούσα ή καθυστερημένη. Εναλλακτικά, τα συναισθήματα μπορεί να εμφανιστούν απότομα όταν αποκαθίσταται μερικώς η ρύθμιση.

Έτσι, το συναισθηματικό μούδιασμα επαναπλαισιώνεται όχι ως καταπίεση, αλλά ως περιορισμένη πρόσβαση λόγω αυτόνομης και σωματικής αναστολής.

2.8 Στάδιο 7: Thought - Εκ των Υστέρων Νοηματοδότηση

Η σκέψη εμφανίζεται τελευταία στον καταρράκτη. Η γνωσιακή λειτουργία επιχειρεί να ερμηνεύσει γεγονότα που έχουν ήδη εξελιχθεί σε υποφλοιώδη, αυτόνομα και σωματικά επίπεδα.

Σε απορρυθμισμένες καταστάσεις, η σκέψη συχνά μετατοπίζεται προς:

• αυτοκατηγορία
• ρουμίναση
• υπερ-ανάλυση
• στρατηγικές ψευδο-ελέγχου

Τα μοτίβα αυτά δεν αποτελούν την πηγή της δυσλειτουργίας, αλλά αντισταθμιστικές προσπάθειες αποκατάστασης συνοχής όταν η δράση και η ενσώματη παρουσία δεν είναι διαθέσιμες.

3. Εφαρμοσμένες Συνέπειες

3.1 Γιατί οι Γνωσιακές Προσεγγίσεις Αποτυγχάνουν στο Freeze

Όταν το State κυριαρχείται από απειλή ή dorsal shutdown, οι γνωσιακές στρατηγικές δεν μπορούν να προσπελάσουν αποτελεσματικά τα εκτελεστικά δίκτυα. Αυτό εξηγεί γιατί οι insight-oriented ή cognition-first προσεγγίσεις συχνά παγώνουν σε τραυματικά και χρόνιου στρες πλαίσια.

3.2 Η Ρύθμιση Πρέπει να Ξεκινά από το Επίπεδο του State

Η αποτελεσματική παρέμβαση οφείλει να δίνει προτεραιότητα σε:

• αυτόνομη ρύθμιση
• αισθητηριακή επανασύνδεση
• μοτίβα φωνής και αναπνοής
• σωματική διαθεσιμότητα

Μόνο όταν αποκατασταθούν αυτά τα θεμέλια μπορούν να αναδυθούν αξιόπιστα η ευελιξία της ταυτότητας, η ικανότητα δράσης, η συναισθηματική πρόσβαση και η γνωσιακή διαύγεια.

3.3 Επαναπλαισίωση της Αναβλητικότητας και της Ακινησίας

Στο παρόν μοντέλο, η αναβλητικότητα νοείται ως κατάσταση-εξαρτώμενη αναστολή δράσης και όχι ως τεμπελιά ή αντίσταση. Αυτή η επαναπλαισίωση μειώνει το στίγμα και μετατοπίζει την εστίαση από το κίνητρο στη ρύθμιση.

4. Συμπέρασμα

Ο Νευροβιολογικός ''Καταρράκτης'' Ανθρώπινης Λειτουργίας προσφέρει ένα συνεκτικό μοντέλο εφαρμοσμένης ανθρώπινης ρύθμισης για την κατανόηση του γιατί η ανθρώπινη λειτουργία καταρρέει υπό απειλή, παρά την ακέραιη γνωσιακή ικανότητα. Τοποθετώντας το State ως τον πρωταρχικό καθοριστικό παράγοντα πρόσβασης στην ταυτότητα, τη δράση, το συναίσθημα και τη σκέψη, το μοντέλο γεφυρώνει τη νευροεπιστήμη με την εφαρμοσμένη ανθρώπινη λειτουργία.

Αντί να ρωτά «Γιατί δεν προσπαθεί περισσότερο;», το πλαίσιο αυτό ρωτά:

«Ποιο επίπεδο του καταρράκτη έχει χάσει πρόσβαση;»

Η ουσιαστική αλλαγή, επομένως, οφείλει να ξεκινά εκεί όπου ξεκινά και η λειτουργία: στο επίπεδο του State.

ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ - Ο Σύμμαχος που Παρεξηγήθηκε NAT Protocol – Wellbeing Edition

Get this product delivered directly to your inbox!

ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ - Ο Σύμμαχος που Παρεξηγήθηκε NAT Protocol – Wellbeing Editionchriskoumaradios

NAT 28-Day Ventral Meditation Protocol™ - Ebook

Get this product delivered directly to your inbox!

NAT 28-Day Ventral Meditation Protocol™ - Ebookchriskoumaradios